0-6 Yaş Çocuk Oyuncakları

PDFYazdıre-Posta

Makaleler - Çocuk ve Ergen

Çocuklar için oyun oynamak belki eskiden daha kolaydı. Evde atılmaya yüz tutmuş eşyalar, eski dolaplar, bir çift çorap, sehpanın altı, merdiven boşluğu gibi oldukça kolay ulaşılır yerler ve eşyalar oyunlara eşlik ederdi. Zamanla ebeveynler çocuk gelişimi hakkında daha bilinçli ve hevesli olurken, oyuncaklar da kolay ulaşılabilir yerlere geldiler. Ayrıca çalışan ebeveynler, çocuklarına ayıramadıkları zamanı ‘daha iyi, daha fazla, daha pahalı’ oyuncaklarla telafi etmeye başladılar. Çocuklar için bir yandan iyi olan bu değişim bir yandan ise ‘daha fazla müdahale, yaratıcılığın sınırlanması, yalnızlık, daha fazla kafa karışıklığı’ gibi sonuçlara yol açmaktadır.

Oyun ve oyuncak seçiminde çocuğun yaşı, gelişim dönemi ve cinsiyeti mutlaka göz önünde bulundurulmalıdır. Genel olarak çocuğun yeni oyunlar geliştirmesine elverişli ve dayanıklı oyuncaklar seçilirken, aşırıya (hem sayı hem fiyat olarak) kaçılmamasını öneririz.

 

Çocuğun zihinsel, ruhsal, sosyal, fiziksel, ahlaksal ve psikososyal gelişimi için oyun ve oyuncaklar konusuna özen gösterilmesi gerekir.

0-18 ay

Bebekler dünyayı görme, işitme, dokunma, tatma ve koklama yoluyla öğrenirler. Bu yüzden bebek oyuncakları genelde ses yapan, ışıklı, parlak ve hareket edenlerdir. Aynalar ve müziklerin yaptığı etki bir süre sonra geçer, 4. ayda yakalama ve tutma davranışları gelişir. Farklı işlevleri olan oyuncaklara geçilir; basılınca ses çıkaran, şarkı çalan, çıngıraklı olanlar, toplu, boncuklu etkinlik tablalar, içiçe geçen kaplar gibi. Bu oyuncaklarla bebeğin el becerisi gelişirken, sebep ve sonuç ilişkisi öğrenilmeye başlanır.

Bebek oturmaya,  emeklemeye ve yürümeye başladığında oyuncak aralığı da genişler. Çocuk etkinlik çadırı, kutuları, havuzları kullanılabilir. Büyük kutuların üst üste konulması, oyuncakların şekillendirilmesi gibi oyuncaklarla oynanır. Bu oyuncaklar bebeğin ince motor becerilerinin gelişmesi ve objeler arasındaki ilişkileri öğrenmesi için yararlıdır. Kumaşlı veya kalın sayfalı kitapların renkli ve büyük resimleri ile çocuk, objeleri tanımayı, ayırt etmeyi geliştirir, aynı zamanda dili öğrenmeye başlar. Bebeklerin en çok sevdiği oyunlardan birinin banyo olduğunu fark etmişsinizdir. Rahat bir ortamda eğer banyo yaptırılırsa bebeğin suyla oynaması, doldurması, boşaltması, çırpmasına izin verilebilir. Ayağa kalkar kalkmaz artık çocuk it-çek oyuncaklarıyla oynamaya hazırdır.

Türkiye’de oyuncakların çoğunda hangi yaş grubuna uygun olduğu belirtilmektedir. Belirtilmeyen oyuncaklarda mutlaka şunlara dikkat ediniz: çıkarılabilen ufak parçaları olanlar, keskin köşeliler, ağır koku içeren ucuz malzemeliler bu yaş için kesinlikle uygun değildir.

18 ay-3 yaş

Yetişkin beyninin yaklaşık iki katı kadar sinapsa (iki nöronun veya nöronla başka bir hücrenin bağlandığı yer) sahip olan çocuğun beyni de 2 kat daha aktiftir. Motor gelişim hızlı bir şekilde ilerlemektedir. Dil ve sosyal-duygusal gelişim yapıları etkindir.

Bu dönemde oyun kelimesi hareketle eş anlamlıdır. Atlamak, koşmak, tırmanmak, sürmek gibi hareketli her oyun çok ilgi çeker.  Sürülebilen, vurulabilen, zıplayan oyuncaklar favori olanlardır. Karışık desenli oyuncaklar, büyük toplar, açık hava etkinliklerinden kum havuzu, kürek, kova gibi aletler büyük motor becerileri için yararlıdır.

Basit yap-boz türü 3 boyutlu oyuncaklar; eşyaların nasıl çalıştığı, el-göz koordinasyonu, mekansal oryantasyonu, neden-sonuç ilişkilerini anlamaya yardımcı olur. Dönemin en etkili oyuncağı iyi bir blok oyuncak setidir. Legolar gibi oyuncaklar sonsuz seçenekle şekillendirilebilen, yıllarca çocukların zihnini açacak oyuncaklar olarak önerilebilir. Diğer yaratıcılığı artıran oyun ise kil ve oyun hamuru şekillendirmedir. Değişik sesler çıkaran davul, gitar ve diğer basit müzik aletleri çıkardıkları seslerle çocukları çok mutlu eder.  Çıkar-tak oyuncaklar, bastığınızda zıplayan-hoplayanlar çocukların ilgisini çeker.

Bu dönem için de yaş dönemine uygun oyuncakların seçilmesine dikkat edilmelidir. Zehirli maddeler, çıkan boyalar içermeyen, keskin kenarlı ve ufak parçaları olmayan oyuncaklar tercih edilmelidir.

3-6 yaş

Problem çözme becerilerinin, hafıza ve bilgi işleme hızının en hızlı olduğu dönemdir. Çocuk 6 yaşına geldiğinde bir yetişkinin beyin ağırlığının %90’ına erişmiş olur.

Hayal etme ve etkileşimli oyunlar kreş ve anaokulu döneminde oldukça yoğundur. Drama oyunları, roller, değişik kimliklere bürünmeler çocuk için favori oyunlardır ve bunlara uygun oyuncakların seçilmesi uygun olur.

Telefonlar, mutfak malzemeleri, tamir setleri, tıp setleri, araçlar, giy-çıkar bebek kıyafetleri, bebekler, hayvanlar gibi oyuncaklar hayal oyunları için gerekli sahneyi oluştururlar. Parmak veya el kuklaları da çocuğun kendini ifade etmesi ve hayal gücünü ortaya koyması için kullanılabilir.

Dil ve sosyal becerilerin geliştirilmesi için yap-boz oyuncaklar, dedektiflik, kaşiflik gibi karşılıklı zemin oyunları önerilir. Matematik ve dil gelişimini destekleyen; harf, sayı ve kelime hatırlamaya yönelik oyunlar, yaşa uygun kitaplar çocukları mutlu eder.

Hem motor becerileri hem de sanat ve spor yetenekleri için; çeşitli sanat malzemeleri, yaratıcılık gerektiren oyunlar, bisikletler, kaykaylar unutulmamalıdır.

Uzman Psikolog Meltem Özcüler (Kılıç)