Neden Korkuyorum, Kaygılanıyorum, Sıkıntı Yaşıyorum?

PDFYazdıre-Posta

Makaleler - Anksiyete Bozuklukları

 

Anksiyete (endişe, bunaltı) bir hastalık değildir. Gündelik yaşantıda karşılaştığımız stres durumlarına karşı yaşadığımız bir duygu halidir. Anksiyetenin klinik görünümü yani bozukluk olarak değerlendirilmesinde iş ve okul hayatınızı etkilemesi, ciddi sorunlara yol açması ve yardıma ihtiyaç duyduğunuzu hissetmeniz temel alınır.

Anksiyeteyi bir şemsiye olarak düşünürsek; bu şemsiye altında  sosyal anksiyete, panik, fobiler, takıntılar ve zorlantılar, yaygın anksiyete, travma sonrası stres konuları yer almaktadır. Aşağıda okuyacağınız ‘Kedi ve Aslan’ örneğini bir metafor olarak kabul edip yaşadığınız benzer sıkıntılara uyarlayabilirsiniz.

 

 

Genel bir anksiyete değerlendirmesi için Anksiyete Testi’niçözebilirsiniz. İlerleyen yazılarda anksiyetenin ne olduğu, ‘Savaş ya da Kaç Tepkisi’ ve anksiyetenin daha olumlu çözülmesi için öneriler bulunmaktadır.

  

 

Neden Ben?

1- Kaygının önemli ve gerekli bir duygu olduğundan bahsetmiştim. Harekete geçmemiz için kaygı ve korku gibi duygular hepimizde zaman zaman ortaya çıkar. Kaygı ve korku yaratan durumların dışında ise yüksek anksiyeteli olmayan kişi için bir kedi görmek olumsuz herhangi bir duyguya yol açmaz.

Kaygı, korku, endişe gibi duyguları daha sık yaşayan kişilerin algısı farklıdır. Yüksek anksiyeteli kişiler olan şeyleri  DAHA BÜYÜK, DAHA GÜÇLÜ, DAHA ENGELLENEMEZ olarak algılarlar. Bu şekilde olayı veya konuyu yorumlarlar, kendilerinin olay üzerindeki hakimiyeti gittikçe küçülür ve olay gittikçe büyülür. Nasıl algılarlarsa da ona uygun şekilde hareket ederler.

İlk şekilde kişi ‘kedi’yi kedi olarak algılar ve ona göre tepki verir. Ne olabilir? Okşayabilir, tatlı şey diyebilir, ilgilenmeyip yola devam edebilir, pis olabilir diye dokunmamaya dikkat ederek yanından geçebilir.

İkinci şekilde kişi ‘kedi’yi aslan olarak algılar ve ona göre tepki verir. Ne olabilir? Çığlık atar, terler, titrer, yanındaki kişiden yardım diler, panikler, koşarak uzaklaşır.

Bu örneği eğer hayatınızda, başkaları tarafından abartılı bulunan kaygılarınız, endişeleriniz, sıkıntılarınız varsa uygulamaya çalışın. Acaba olduğundan BÜYÜK görüyor, algılıyor ve anlamlandırıyor olabilir misiniz?

2- 1. şekildeki gibi gören kişinin adı Bay N, 2. şekildeki gibi gören kişinin adı Bay A olsun. Bay N kediyle karşılaştığında sonuçları hakkında ya düşünmez ya da önemsiz bir iki şey düşünür ve yoluna devam eder. Bay A ise kedinin ona atlaması olasılığı hakkında kesin kararını vermiştir. Hatta kedi kesinlikle uyuzdur ve tırnaklarını Bay A’nın yüzüne geçirdiğinde Bay A’da uyuz olacak ve ölecektir. Yoğun anksiyeteli kişiler olayların sonucu hakkında kesin olacak felaket senaryolarını hazır tutarlar.

3- Bay N, yani kediyi kedi olarak gören kişi için kedi mevzusuna akşam yemeğinde değinmek komik gelir. Bir kedi görmüştür ve belki bunu hatırlamaz bile. Bay A ise kediyi gördükten sonra eve ulaşabilirse, bir daha kedi görmeyeceği yolları belirlemeye başlar. Pislenmiş olabileceği için uzun banyolar yapar, yakınlarından yardım ister. Dışarı çıkarken artık yalnız çıkamayacağına yemin eder, ya kedi üstüne atlar, onu hasta eder ve kimse yardım etmezse? Hangi konuda yoğun anksiyete yaşanıyorsa o konudan kaçmak için yöntemler bulunur. Konunun daha hafif atlatılması çok farklı taktikler geliştirilebilir. Bu taktiklerin çoğu dışarıdan pek anlamlı görülmez, ama anksiyeteli kişi için çok hayati önem taşırlar.

4- Son olarak Bay A, kediyi bir aslan gibi algılar ve duyduğu korku yüzünden fiziksel tepkiler geliştirir. Terler, titrer, zorlukla yutkunur. Bunları yaşadıkça ‘evet, korkulacak bir şey var ki bunları yaşıyorum’ der. Dedikçe korkar… Başka bir gün ise Bay A, evden zorunlu olmadıkça çıkmaz ve ‘evet, dışarı çıkmadığım için kediyi (aslanı) görmüyorum, demek ki çıkmamalıyım’der. Dedikçe çıkmaz…

Kedi-aslan benzetmesini şu konulara uyarlayabilirsiniz:

  • topluluk içinde konuşma yapmak- başaramayacağım, kişiliğime zarar gelecek,
  • kapı kolunun pis olması- benim ve sevdiklerimin mikrop kapıp ölmesi,
  • sinema salonu- yangın çıkarsa öleceğim yer,
  • aklımdan geçen düşünceler- anormalim, çıldıracağım, günahkarım
  • kalp atışlarımı hissetmem- kalp krizi geçiriyorum, felç olacağım

Uzman Psikolog Meltem Özcüler (Kılıç)

Fotoğraf: M.Ö& Gökçen Gökçe